Khám thờ gia tiên là vật phẩm quan trọng trong bộ đồ thờ, dùng để đặt bài vị tổ tiên hoặc thần chủ, thể hiện lòng tôn kính và bảo vệ năng lượng linh thiêng. Quý gia chủ cần hiểu rõ ý nghĩa, phân loại cùng cách bài trí để không gian thờ tự hài hòa, thu hút phước lành. Bài viết chia sẻ thông tin từ nguồn uy tín, giúp gia chủ sắp xếp đúng chuẩn truyền thống Việt.
Ý nghĩa của khám thờ gia tiên
Khám thờ (hay còn gọi là khám gỗ) là một vật phẩm thờ cúng, được chạm khắc hoa văn tinh xảo. Trong không gian thờ tự, đặc biệt là tại các nếp nhà gỗ cổ truyền, vật phẩm này mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc.
Ý nghĩa tâm linh, gìn giữ sự trang nghiêm
Về mặt tâm linh, khám được xem như một “ngôi nhà” thu nhỏ dành cho các vị thần linh hoặc hương linh tổ tiên ngự trị. Thiết kế dạng hộp kín đáo với cửa đóng mở giúp bảo vệ bài vị, thần chủ bên trong khỏi bụi bẩn và tà khí xâm nhập.
Sự hiện diện của khám trên bàn thờ giúp tụ khí, giữ cho năng lượng tâm linh luôn được thanh tịnh và ấm cúng. Theo quan niệm của cha ông, khi hương linh có nơi an ngự vững chãi thì mới có thể phù hộ độ trì cho con cháu bình an, vượng khí.
Ý nghĩa văn hóa trong nếp nhà Việt
Trong dòng chảy văn hóa “Uống nước nhớ nguồn”, khám thờ là biểu tượng rõ nét cho đạo hiếu của người Việt. Dù cuộc sống có hiện đại đến đâu, việc chăm chút cho từng món đồ thờ cúng vẫn là cách để con cháu nhắc nhở nhau về cội nguồn. Tại các gian thờ trong nhà gỗ 3 gian hay 5 gian, hình ảnh chiếc khám sơn son thếp vàng đặt ở vị trí cao nhất chính là lời khẳng định về vị thế quan trọng của tổ tiên trong đời sống tinh thần của gia tộc.
Ý nghĩa thẩm mỹ trong bộ đồ thờ
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, khám thờ còn là một tác phẩm nghệ thuật làm tăng tính thẩm mỹ cho không gian thờ cúng. Những đường nét chạm trổ rồng phượng, hoa lá mềm mại giúp tổng thể bàn thờ trở nên uy nghi và sang trọng hơn.
Khi kết hợp cùng các vật phẩm khác như ngai thờ, bát hương, đỉnh đồng, khám tạo nên sự cân đối, hài hòa theo đúng chuẩn mực kiến trúc cổ truyền Bắc Bộ. Màu sắc của gỗ và lớp sơn son thếp vàng cũng góp phần tạo nên sự ấm áp, linh thiêng
>> Xem thêm: Thi công nhà gỗ truyền thống – Giữ hồn Việt trong từng đường nét
Phân loại khám thờ phổ biến
Trên thị trường hiện nay có rất nhiều mẫu mã khám gỗ khác nhau. Tùy vào mục đích sử dụng và không gian thờ tự, quý gia chủ có thể phân loại dựa trên các tiêu chí sau:
Theo đối tượng thờ và công năng
Dựa vào đối tượng thờ cúng, có thể chia thành ba loại chính:
- Gia tiên: Dùng để đặt bài vị của tổ tiên, ông bà. Loại này thường thấy tại bàn thờ tư gia hoặc nhà thờ họ.
- Thần linh: Thường dùng để thờ Thổ Công, các vị thần bảo hộ hoặc đặt tại đình, đền, miếu mạo.
- Khám thờ Phật: Dùng để đặt tượng Phật, giúp không gian tu tập thêm phần trang nghiêm.
Theo kiểu dáng và kích thước khám thờ
Về kiểu dáng, khám thường được chia thành khám đục hoa văn rồng chầu mặt nguyệt, khám chạm tứ linh hoặc các mẫu đơn giản hơn như khám trơn. Phần mái khám có thể làm theo lối mái chảy hoặc mái vòm cầu kỳ.
Kích thước của khám rất đa dạng, cần được tính toán dựa trên thước Lỗ Ban để đảm bảo cung số đẹp. Quý vị cần đo đạc kỹ lưỡng kích thước bàn thờ để chọn khám có tỷ lệ cân đối, tránh trường hợp khám quá to hoặc quá nhỏ gây mất thẩm mỹ.
Theo chất liệu và hoa văn khám thờ gỗ
Chất liệu là yếu tố then chốt quyết định độ bền của đồ thờ. Khám gỗ là lựa chọn phổ biến nhất, đặc biệt là gỗ mít, gỗ gụ hoặc gỗ lim. Trong đó, gỗ mít được ưa chuộng hơn cả nhờ đặc tính bền, ít mối mọt và mang màu vàng tâm linh ấm áp. Hoa văn trên khám thường là các tích cổ như “Lưỡng long chầu nguyệt”, “Tứ linh” (Long, Ly, Quy, Phượng) hoặc hoa sen, chữ Thọ. Mỗi họa tiết đều gửi gắm những ước vọng về sự trường thọ, may mắn và tài lộc cho gia chủ.
Hướng dẫn cách bài trí khám thờ đúng vị trí
Để phát huy tối đa ý nghĩa tâm linh và phong thủy, việc bài trí khám cần tuân thủ những nguyên tắc khắt khe. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từ các chuyên gia Kiến Trúc Phúc Lộc:
- Vị trí đặt khám: Khám phải được đặt ở vị trí cao nhất, chính giữa và sát vào vách tường phía trong cùng của bàn thờ. Đây là vị trí tọa sơn, tạo thế vững chãi và bao quát toàn bộ không gian thờ cúng.
- Thứ tự sắp xếp: Trong bố cục bàn thờ gia tiên, khám nằm ở lớp trong cùng. Phía trước khám lần lượt là ngai thờ (nếu có), ảnh thờ, rồi đến bát hương, bộ tam sự/ngũ sự và mâm bồng. Tuyệt đối không để các vật phẩm khác che khuất mặt trước của khám.
- Lưu ý khi bài trí: Khi đặt bài vị hoặc thần chủ vào trong khám, quý gia chủ cần kê ngay ngắn, tránh xô lệch. Cửa khám nên được mở vào các dịp lễ, Tết, giỗ chạp để đón hương hỏa và đóng lại vào ngày thường để giữ sự thanh tịnh.
Việc bài trí đúng giúp không gian thờ tự đẹp mắt, giúp rước lộc vào nhà, mang lại sự an tâm cho quý gia chủ.
Việc thấu hiểu sâu sắc ý nghĩa của khám thờ, nắm rõ các tiêu chí phân loại cũng như tuân thủ cách bài trí đúng vị trí chính là chìa khóa để kiến tạo nên một không gian thờ tự trang nghiêm và linh thiêng. Nếu quý vị đang tìm kiếm những mẫu khám thờ gỗ chất lượng hoặc cần tư vấn chuyên sâu về thiết kế nội thất đồ thờ trong nhà gỗ cổ truyền, hãy liên hệ với Nhà Gỗ Phúc Lộc và Kiến Trúc Phúc Lộc để được hỗ trợ tận tình.
Thông tin về nhà gỗ Phúc Lộc
Số điện thoại: 0973812666
Nhận tư vấn thiết kế: Th.s kiến trúc sư Nguyễn Huy Khiêm
Xưởng sản xuất: xã Hạ Bằng, Tp Hà Nội (dưới chân núi chùa Tây Phương)
>Tham khảo những video hay về nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ
>Tham khảo những công trình nhà gỗ 5 gian